Yapay zeka modellerinin verimliliği arttıkça enerji ve kaynak talebinin azalacağına yönelik iyimser beklentiler, Birleşmiş Milletler'in (BM) son çevre raporuyla sarsıldı. Rapora göre, yapay zekanın çevreye olan maliyeti sanılanın aksine hızla büyüyor.

Uzmanlar, bu durumu ekonomi literatüründe "Jevons Paradoksu" olarak bilinen ilkeyle açıklıyor. Bir kaynağın kullanım verimliliği arttıkça maliyeti düşüyor; ancak bu durum tüketimi azaltmak yerine, teknolojiyi daha ucuz ve cazip hale getirerek küresel talebi katlayarak artırıyor. Sonuç olarak, yeni kullanım alanlarının doğmasıyla verimlilikten sağlanan tüm tasarruf tamamen yok oluyor.

2030 YILINDA DEVASA KAYNAK TÜKETİMİ VE DOĞAL ÇEVREYE ETKİLERİ

Birleşmiş Milletler raporundaki projeksiyonlar, yapay zekanın yakın gelecekte dünya kaynakları üzerinde yaratacağı baskının ne denli büyük olduğunu gözler önüne seriyor. Gelişen teknolojinin elektrik ve karbon emisyonuna etkileri incelendiğinde, 2030 yılına gelindiğinde yapay zekanın enerji tüketiminin iki katına çıkacağı ve küresel elektriğin yüzde 3'ünü bulacağı öngörülüyor. Bu oran, İngiltere'nin karbon emisyonuna eşdeğer bir çevre kirliliği anlamına gelirken, geçtiğimiz yıl bile veri merkezlerinin tek başına Suudi Arabistan kadar elektrik tükettiği belirtiliyor.

Su tüketimi konusunda ise en çarpıcı öngörülerden biri olarak, veri merkezlerinin soğutulması için harcanacak su miktarının, dünya nüvusunun yıllık içme suyu ihtiyacını aşacağı tahmin ediliyor. 2030 yılındaki bu devasa artışı dengeleyebilmek adına, 10 yıl boyunca büyüyecek 6,7 milyar ağaca ve Meksika genelinin neredeyse on katı büyüklüğünde bir arazi alanına ihtiyaç duyulacağı hesaplanıyor.

KÜRESEL GÜÇ DENGESİ VE ÇEVRESEL ADALETSİZLİK

Birleşmiş Milletler raporunda, yapay zeka patlamasının merkezinde yer alan yapısal ve küresel adaletsizliğe de güçlü bir vurgu yapılıyor. Günümüzde yapay zekaya özel bulut altyapısına ev sahipliği yapan sadece 32 ülke bulunurken, bu dijital kapasitenin yüzde 90'ı doğrudan Amerika Birleşik Devletleri ile Çin Halk Cumhuriyeti'nin elinde yer alıyor.

Bu durum, yapay zeka sistemlerini inşa eden ve kontrol eden küresel güçler ile sadece bu sistemleri tüketen ülkeler arasındaki dijital uçurumu derinleştiriyor. Üstelik teknolojiyi sadece tüketen az gelişmiş ülkeler; maden çıkarma süreçleri ve elektronik atıklar nedeniyle ortaya çıkan asimetrik çevresel yükü tek başlarına sırtlanmak zorunda kalıyor.

STRATEJİ DEĞİŞİKLİĞİ ŞART: ŞEFFAF BİR YÖNETİŞİM MODELİ ÇAĞRISI

Yapay zekanın operasyonel ayak izini, sistemlerin ne kadar ve hangi amaçla kullanıldığı doğrudan şekillendiriyor. Metin ve kod üretiminden video işlemlerine kadar her görev, farklı seviyelerde bilgi işlem gücü ve dolayısıyla farklı çevresel maliyetler doğuruyor.

Birleşmiş Milletler, bu sürdürülemez gidişatın önüne geçebilmek amacıyla, maden tedarikinden geri dönüşüme kadar tüm değer zincirini kapsayan şeffaf bir yönetişim modeli çağrısında bulunuyor. Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerin ulusal yapay zeka stratejilerinde kamu hizmetlerini hızlandırmak adına benimsediği esnek ve hafif denetim yaklaşımlarının, çevreye verilen zararı gözden kaçırma riski taşıdığı vurgulanıyor. Uzmanlar, yapay zeka inovasyon planlarının yeniden gözden geçirilmesini ve teknolojinin geleceğinin iklim ve enerji planlamalarına acilen dahil edilmesini öneriyor.