Cambridge Üniversitesindeki araştırmacılar, tıp tarihinde bir ilke imza atarak bir aşının temel bileşeninin tamamen yapay zeka tarafından tasarlandığını ve insanlar üzerinde test edilmeye başlandığını açıkladı. Geliştirilen bu yeni aşı, yalnızca mevcut Covid varyantlarını değil, aynı zamanda hayvanları enfekte eden ve gelecekte yeni bir salgın başlatma potansiyeli taşıyan tüm koronavirüsleri kapsayacak şekilde, bütün bir virüs ailesi üzerinde etkili olacak biçimde geliştirildi.

Normal şartlarda aşılar virüsün mevcut bir suşu kullanılarak tasarlanırken ve mutasyonlar nedeniyle koruyuculukları hızla azalırken, yapay zeka destekli bu yeni yöntem salgınların arkasından gelmek yerine doğrudan önüne geçmeyi hedefliyor.

SİSTEM NASIL ÇALIŞIYOR?

Araştırma ekibi, potansiyel viral tehditleri takip eden gözetim programlarından elde edilen geniş bir koronavirüs genetik kod dizisini topladı. Bu genetik veriler yapay zeka tarafından analiz edilerek, virüsler mutasyona uğrasa ya da hayvanlardan insanlara yeni bir enfeksiyon geçse bile bağışıklık sistemini tüm virüs ailesine karşı eğitebilen bir "süper antijen" tasarlandı.

Aşıların en kritik bileşeni olan antijenler, bağışıklık sistemine bir enfeksiyonu nasıl tespit edeceğini ve onunla nasıl savaşacağını öğreten yapılardır. Cambridge Üniversitesinden Profesör Jonathan Heeney, ilk kez yapay zeka tarafından tasarlanan bir antijenin insanlar üzerinde denendiğini vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:

"Bununla insanlığın iyiliği için yapabileceklerimiz inanılmaz. Bu, bizi sadece bugünün virüslerinden değil, bir sonraki salgına veya hastalığa neden olabilecek tehditlerden de koruyan aşılar üretmekle ilgili. Pandemilere hazırlık yöntemimizde temel bir değişim yaşanıyor."

KLİNİK DENEMELER VE İLK BULGULAR

Geliştirilen aşının güvenilirlik testleri kapsamında ilk olarak 39 kişi üzerinde denemeler yapıldı. Aşının bağışıklık sistemini ne kadar iyi eğittiğini daha net analiz edebilmek amacıyla, şu anda yaklaşık 200 kişinin katıldığı ikinci bir çalışma yürütülüyor.

Journal of Infection dergisinde ayrıntıları paylaşılan ilk bulgular, bağışıklık sistemi üzerindeki etkinin şimdilik "mütevazı" düzeyde olduğunu gösterse de çalışma bilim dünyasında büyük bir heyecan yaratmış durumda. Denemelerin bir kısmını Southampton Üniversitesinde gerçekleştiren Profesör Saul Faust, bu teknolojinin özellikle virüslerin sürekli değiştiği potansiyel pandemiler için aşı tasarlamada çok daha başarılı olduğunu ifade etti.

SIRADA EVRENSEL GRİP VE EBOLA AŞILARI VAR

Cambridge ekibinin yapay zeka vizyonu sadece koronavirüslerle sınırlı kalmıyor. Ekip, şu an bilim dünyasını meşgul eden diğer küresel tehditler üzerinde de çalışıyor.

Araştırmacılar, her yıl yeniden uyarlanması gerekmeyen evrensel mevsimsel grip aşılarının yanı sıra, şu anda kuş popülasyonlarına büyük zarar veren virüsün insanlarda bir pandemiye dönüşme riskine karşı H5N1 kuş gribi aşısı üzerinde hayvan araştırmaları yürütüyor. Bununla birlikte, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki mevcut salgına neden olan ve henüz aşısı bulunmayan virüs türü de dahil olmak üzere, ölümcül Ebola türlerini içeren viral hemorajik ateşlere yönelik aşı çalışmaları da devam ediyor.

UZMANLARIN DEĞERLENDİRMELERİ

Çalışmada yer almayan Oxford Aşı Grubu Direktörü Profesör Andy Pollard, bu yaklaşımın hayvan araştırmalarında ikna edici kanıtlar ortaya koyduğunu belirterek, yapay zekanın aşı araştırmalarında ezber bozacağını aktardı. Ancak Pollard, gerçek testin insan denemelerinde görüleceğini, çünkü insan bağışıklık sisteminin laboratuvar farelerinden farklı olduğunu ve yıllar içindeki enfeksiyonlarla şekillendiğini hatırlattı.

Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü Bilimsel Direktörü Profesör Marian Knight ise yapay zeka tasarımı bu "süper antijen" denemesinin dikkate değer başarısının, insanlığın geniş kapsamlı ve kalıcı viral koruma sağlama yeteneğinde çok önemli bir sıçramayı temsil ettiğini vurguladı.