Güney Kıbrıs’ın demokratik standartları, Economist Intelligence Unit’in (EIU) 2025 Demokrasi Endeksi raporuyla bir kez daha tartışmaya açıldı.

Raporda, Güney Kıbrıs’ın kağıt üzerinde liberal bir demokrasi gibi görünse de, pratik uygulamada "Kusurlu Demokrasi" kategorisine gerilediği belirtildi.

Analiz, adanın güneyindeki sistemin seçim ve yasal haklar konusunda "donanım" olarak eksiksiz olduğunu ancak verimlilik, şeffaflık ve güven gibi "yazılımsal" konularda ciddi bir çöküş yaşadığını ortaya koyuyor.

"OY KULLANMADA İYİ, YÖNETİMDE ZAYIF"

Güney Kıbrıs, 10 üzerinden 7,38 puan alarak küresel sıralamada 40. basamağa geriledi. Seçim süreci ve sivil özgürlükler gibi başlıklarda yüksek puanlar almasına rağmen, "Hükümetin İşleyişi" puanının 5,36’da kalması dikkat çekici bir "yönetişim boşluğu"na işaret ediyor. AB ülkeleri arasında 27 ülke içerisinde 22. sırada yer alan Güney Kıbrıs, bu alanda Bulgaristan ile birlikte listenin en sonunda yer alarak Avrupa ortalamasının çok altında kaldı.

"KARTEL PARTİLERİ" VE SİYASETİN YAKINSAMASI

Raporda, Güney Kıbrıs siyasetindeki en büyük sorunun ideolojik zıtlıkların ortadan kalkması olduğu vurgulanıyor. Merkez-sol, merkez ve merkez-sağ çizgideki partilerin "kartel" benzeri bir blok oluşturması, alternatif siyaset imkanını yok ediyor. Mevcut yönetim yapısının; geleneksel muhafazakâr kanat ile aşırı sağın (ELAM) iç içe geçtiği bir koalisyona dönüşmesi, seçmen nezdinde "siyasetin kapalı bir iş koluna dönüştüğü" algısını güçlendiriyor. Bu durumun, "demokratik çürüme" için yüksek risk taşıdığı uyarısında bulunuluyor.

PATRONAJ AĞLARI VE YARGIDAKİ DAR BOĞAZLAR

EIU’nun analizinde, Güney Kıbrıs’taki sistemin "ganimet siyaseti" (rousfeti) üzerine kurulu olduğu belirtiliyor. Liyakat yerine siyasi sadakatin ödüllendirildiği bu sistemde, kamu kaynaklarına erişim bir ayrıcalık haline gelmiş durumda.

Yargı sistemi ise "AB'nin en yavaşları" arasında gösteriliyor. Başsavcılığın danışmanlık ve savcılık yetkilerini birleştiren "çift başlı" yapısının, yürütmeye bir tür yasal dokunulmazlık sağladığı ve bu durumun yolsuzlukla mücadeleyi imkansız kıldığı savunuluyor. Bağımsız bir yargısal denetim mekanizmasının eksikliği, sistemin "cezasızlık kültürü" ile kökleşmesine neden oluyor.

"DEMOKRASİ TİYATROSU" VE MEŞRUİYET KRİZİ

Siyasi kartelleşmenin yarattığı hayal kırıklığı, Güney Kıbrıs'ta ciddi bir "katılım hastalığı" ve beyin göçünü tetikliyor. Başarılı gençlerin ülkeden ayrılması, kamu yönetimindeki liyakat erozyonunu derinleştiriyor. Raporda, Güney Kıbrıs'ın içerisinde bulunduğu durumu özetlemek için çarpıcı bir ifade kullanılıyor:

"Güney Kıbrıs bir 'demokrasi tiyatrosu'dur; seçimler, gerçek yönetimden tamamen ayrılmış bir gösteridir."

Sonuç olarak rapor, Güney Kıbrıs'ın "Kusurlu" kategorisinden çıkması için sadece seçime dayalı değil, yapısal bir reformun şart olduğunu belirtiyor. Başsavcılığın yetkilerinin ayrılması, yargının dijitalleşmesi ve siyasetteki kartel birliğinin kırılarak gerçek muhalefetin yeniden tesisi, ülkenin AB’nin demokratik çekirdeğinden tamamen izole olmaması için kaçınılmaz görülüyor.