Bir "Recovery" Hikâyesi

​Akdeniz’in o kavurucu sıcakları yerini ılık bir sonbahar rüzgârına bırakırken, adanın sararan yaprakları arasında hepinize yeniden merhaba.

​Doğanın vites düşürüp dinginleştiği bu tatlı serinlik, aslında bedenimizin de "Artık bir nefes al ve yenilen" deme şekli değil mi? Sabahları harika uyanmıyor musunuz? Açıkçası bu bir yemdi. Ben uyanamıyorum. Her zaman hayat tozpembe değil. Her şey yolundayken bile bazen dinlenmiş uyanamıyor insan.

​Tam da bu bilinmez ikilem ortasında, ben de kendi içimdeki o tatlı yorgunlukla baş başayım.

​Run Forrest Run

Ne harika bir filmdi değil mi? Tom Hanks'in hayat verdiği Forrest karakteri... Gump koşarken gazeteci "Neden koşuyorsun?" diye sorduğunda, "Bilmiyorum, sadece koşuyorum" demişti. Bazen sadece koşarız ve bu da bizi hem ruhen hem de fiziksel olarak yorabilir. Nereye bağlayacağım;

 Köşemiz biraz uzun bu hafta ama çok keyifli..

Çaylar, kahveler hazırsa hadi haftanın konusuna başlayalım.

​Beni tanıyanlar bilirler; ben şu sıralar spor bilimleri doktora (PhD) dönemimin en çetrefilli, en yoğun virajındayım. İş yoğunluğu, sistemsel operasyonlar, kişisel gelişim, makaleler, danışanlar ve hayat koşturmacası derken bazen sadece durmak ve dinlenmek istiyorum. İnanın uykum geliyor, sadece uyumak istiyorum…

Ama bir yandan da zihnimde o muzır sorular dönüp duruyor:

Acaba Einstein her uykusu gelince yatağa kıvrılıp uyur muydu? Atomu böyle mi parçaladı? Tesla yorulduğunu hissettiğinde kendine o iğneleri batırmasa, şu an bu yazıyı hangi ışıkta yazıyor olurdum? Ya da Balzac o harika eserlerini kaleme alırken fincan fincan kahve içmek yetmeyip, yorgunluğa yenilmemek için kıtır kıtır kahve çekirdeklerini çiğnemeseydi, biz bugün o edebiyat aydınlanmasını yaşayabilir miydik?

​İşte tam bu noktada zihinsel stres ile fiziksel stresin o devasa çakışma alanına geliyoruz.

​Rejenerasyon & Recovery

​Dinlenmek, yenilenmek, sıfırlanmak… Ne derseniz deyin; bizim spor biliminde "Recovery ve Rejenerasyon" dediğimiz o sihirli kavrama.

Peki, soruyorum size: Bu dinlenme ve yenilenme işi gerçekten sadece kafayı yastığa koyup 8 saat uyumakla bitiyor mu?

Sıkı durun, cevap veriyorum: Ne yazık ki hayır.

​Pelé’den Ronaldo’ya Biyolojik Zırhın Evrimi

​Geçenlerde antrenman yaparken düşündüm; 1976 Montreal Olimpiyatları'nda 10 tam puan alıp yerçekimine meydan okuyan o efsane jimnastikçi Nadia Comăneci ya da futbolun büyük efsanesi Pelé benim çağımdaki teknolojiye sahip olsaydı ne olurdu? Pelé, maçtan sonra kas ağrılarını bir kova buzlu suyla geçiştirmek yerine modern recovery protokolleriyle tanışsaydı, kariyerinin zirvesini 40 yaşına kadar taşıyabilir miydi? Spor dünyası bugün nereye giderdi, hayal bile edemiyorum.

​Nitekim bugün Ronaldo ve Messi gibi yaşayan efsanelerin 40 yaşına merdiven dayamışken hâlâ sahalarda "Ben daha bitmedim" diye caka satması tesadüf değil. Bu adamlar sadece iyi yemek yiyip çok antrenman yapmıyorlar; evlerine devasa soğuk terapi depoları kurdurup rejenerasyonu bir dinlenme değil, bir performans sanatı haline getiriyorlar.

​Çünkü antrenman yaparken kaslarınızı aslında mikron düzeyinde yıkarsınız, onları hafifçe "yaralarsınız". Asıl gelişim, büyüme ve o meşhur zindelik; antrenmanda değil, doğru recovery protokolüyle kası tamir ettiğiniz an gerçekleşir. Yani kas sporla yıpranır, doğru dinlenmeyle gelişir! Aslında antrenman biliminin temeli de bu.

​Eksi Derecelerde Biyolojik Reset

Kendi adıma konuşayım; ben bu işin mutfağındayım. Bu konuyu Türkiye Cumhuriyetimiz ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetimiz sınırlarındaki en yetkili akademisyenlerden birinden okuyorsunuz. Eksi dereceler deyince öyle sadece "Soğukta yat biraz dinlen, bir melisa çayı iç" demiyoruz. İşin içine bilimin en yüksek teknolojisini ve hücresel biyolojiyi sokuyoruz.

Mesela Cryotherapy (Tüm Vücut Soğuk Oda Terapisi) var ki, anlatması bile insanı ürpertiyor! Özel bir kabine giriyorsunuz ve vücudunuzu birkaç dakikalığına eksi 85 ile eksi 110 derece arasındaki aşırı soğuk bir havaya maruz bırakıyorsunuz.

​Peki o 3 dakikada içeride tam olarak ne oluyor?

Çaylar kahveler soğuduysa tazeleyin derim çok ilginize çekecek. Hadi devam edelim;

Oksijen Hücumu ve Enflamasyon Kalkanı: Vücut anlık bir hayatta kalma (survival) moduna girerekçevresel damarları büzer ve kanı merkeze, hayati organlara toplar. Bu hemen sizi korkutmasın, işinin ehli uzman bir uygulayıcı ile bu ürperti size harika heyecan ve deneyim sunacaktır. Kabinden çıktığınız an ise oksijen ve besinle aşırı yüklenmiş taze kan, kaslarınıza devasa bir basınçla hücum eder. Laktik asit yıkanır, doku iltihabı (enflamasyon) adeta bıçak gibi kesilir.

Norepinefrin Patlaması (Zihinsel Reset):İnanılmaz ama gerçek; Termojenik şok, beyinde odaklanmayı, neşeyi ve uyanıklığı sağlayan norepinefrin hormonunu %200 ila %300 oranında artırır! Yani o kabinden çıktığınızda hissettiğiniz o muazzam mutluluk ve zihinsel berraklık psikolojik değil, tamamen hormonal bir biyokimya zaferidir.

Kahverengi Yağ ve Mitokondri Aktivasyonu: Aşırı soğuk, vücudumuzdaki "kahverengi yağ dokusunu" (BAT) tetikler. Bu doku, hücrelerimizin enerji santralleri olan mitokondrileri çalıştırarak hem metabolizmayı hızlandırır hem de hücresel düzeyde bir gençleşme (longevity) başlatır.

Vagus Siniri ve Otonom Denge: Şok soğuk, sempatik (savaş ya da kaç) sinir sistemini önce zirveye çıkarıp ardından parasempatik (dinlen ve sindir) sistemi devreye sokar. Vagus sinirinin uyarılmasıyla omuzlarınızdaki o kronik stres yükü bir anda buharlaşır.

​Cristiano Ronaldo’nun veya Messi’nin evlerine bu cihazları kurdurması boşuna değil anlayacağınız; adamlar biyolojilerini ve hücresel yaşlarını nasıl şaha kaldıracaklarını çok iyi biliyor.

Özetle;

​Hem zihinsel hem de fiziksel stresin tavan yaptığı şu modern dünyada, kendinize sadece "Uyu geçer" demek haksızlıktır. Zaten güncel psikiyatri ve nörobiyoloji çalışmaları, pasif dinlenmenin ya da kronik yorgunluğu uykula bastırmaya çalışmanın insanı derin bir tükenmişliğe sürükleyebileceğini gösteriyor. Bedeniniz bir makine, zihniniz ise onun işletim sistemidir.

​Eğer siz o sisteme ihtiyacı olan bakımı, doğru besini ve bilimsel recovery tekniklerini vermezseniz; bir gün Balzac’ın kahve çekirdekleri de, Tesla’nın iğneleri de sizi kurtarmaya yetmez.

​Milletimizin atası, ulu önderimiz, canım, kanım, özüm Atam ne demişti?

​"Bütün millet bünyesini kafa itibarıyla olduğu gibi beden itibarıyla da zinde tutmak için seçilen vasıtalara müracaat etmek, her milletin sağlık şartını temin etmek için elzemdir."

​Bedeninizin yayını germekten korkmayın ama onu zamanında ve doğru yöntemlerle gevşetmeyi de ihmal etmeyin.

Önümüzdeki hafta, adanın o güzel ikliminde bedenimizi nasıl daha zinde tutacağımızı konuşmaya devam edeceğiz.

​O zamana kadar; Bilimle kalın, sporla kalın, Kıbrıs'ın Nabzı’da kalın…

​Saygılarımla,

MSc. Tolgahan İnce

Spor Bilimleri Uzmanı | Performans & Longevity Uzmanı